In de tijd dat ik les gaf (PO, 2002- 2018) leerde ik al van en door kinderen dat je gewoon zeggen en vragen moet wat er te zeggen en te vragen valt. Dit klinkt simpel, maar als volwassenen zijn wij heel veel verleerd van deze communicatievorm. En, toch is dit hoe we onszelf kunnen helpen, zeker in tijden die moeilijk zijn. Het geeft namelijk duidelijkheid, voor jezelf en voor de ander. Het scherpt grenzen aan, of maakt het kader, daar waar ze misschien nog niet eens gesteld waren.
Kinderen zijn in tijden van rouw heel kwetsbaar. De meeste kinderen zullen in meer of mindere mate, maar sterker dan de gemiddelde volwassene, vertrouwen op hun gevoel. Ze zijn intuïtief en nog lang niet zo met buitenschilden verpakt als een volwassene. Kortom: ze weten vaak zonder te weten dat ze precies weten wat er te weten valt. Wat wij als volwassenen dan vooral niet moeten doen, is het ontkrachten. Of wegnemen (omdat je ze beschermen wilt) wat pijn doet. Of andere taal geven (‘oma is een sterretje’). Of erger; zeggen dat ‘het niet zo is’. Vaak allemaal met de goede bedoelingen, maar totaal niet helpend. Integendeel.
Natuurlijk praat je met kinderen anders dan met een volwassene. Maar wij onderschatten hoeveel taal een kind kan begrijpen. Het heeft het immers allang gevoeld. Ook heel kleine kinderen. ( onderzoek … hier plaatsen)
Kinderen verdienen de juiste feedback. Het helpt hen niet alleen in hun rouwproces, maar het is daarnaast van cruciaal belang voor hun ontwikkeling. Als kinderen (onbedoeld) structureel geleerd krijgen dat ze het ‘fout voelen’ en dat hun basisgevoel ‘niet klopt’ zal dat een effect hebben op de persoon die ze als volwassene zullen zijn. Praat met kinderen en wees niet bang. Ze zijn ontzettend wijs en beschermen doe je juist door eerlijk en open te zijn. Zeggen dat je het niet (precies) weet, ook bang bent op sommige momenten en je verdriet laten zien is helemaal oké. Dat kan. Je kunt hooguit bewaken dat je wel afkadert; een kind hoeft en mag niet voelen dat het voor de ouder zorgen moet. Dit kan parentificatie veroorzaken. Maar door samen te huilen, begrip te tonen voor je kind en jezelf laten zien in je eigen verdriet doe je dit niet. Je sterkt hooguit de band met je kind. Jij bent de volwassene die er voor je kind is op dat moment. Als je hier vragen over hebt, hoe je dit goed doet is dat heel logisch. Ook dat hoort bij het rouwproces. Maak ook hiervoor gerust een afspraak. Samen, met wie jij hierin wil meenemen, bekijken we de situatie en maken we een plan hoe ermee om te gaan.
Plan een afspraak (button)
Vanuit mijn expertise in het basisonderwijs, heb ik een stevige pedagogische en didactische achtergrond. Door wie ik ben, is rouw mijn leven lang een thema. Ik maakte dan ook mijn scriptie – ter afronding van de opleiding tot leerkracht – ‘rouwverwerking bij kinderen’. De affiniteit hiermee, heb ik zo lang ik mij kan herinneren.
Werken met kinderen in rouw is eveneens een zorgvuldig proces. Het kind is leidend en de begeleider volgt hierin: dat waar het kind zicht bevindt (door observatie, gespreksvoering en info van jou/jullie als ouder(s) en/of verzorger(s) in kaart gebracht), zal het vertrekpunt zijn. Net als bij andere leerprocessen, dat is rouw ten voeten uit – is het nodig om het kind (op) te volgen en steeds een stapje voor te zijn zodat je kunt aanreiken wat nodig is. Hiermee voorkom je een te hoog tempo of juist ondermaatse begeleiding.
Door creatief te werken, spelenderwijs en in alle veiligheid (warme, huiselijke setting) zullen we sessies plannen waarin er constructief en met alle aandacht gewerkt wordt aan het verlies van het kind. Jouw rol als ouder/verzorger (s) bespreken we tijdens de intake en zal afhankelijk van de context ingevuld worden. Belangrijk om te weten, is dat het kind op zichzelf een taak heeft om te vervullen. Daar wordt aan gewerkt en de ouder/verzorger staat dichtbij, maar niet als voorganger voorop.
Elk kind is anders. Elk kind is welkom.
Volwassenen in het proces van rouw bij een kind
Verlies kan heel breed zijn. Een kind kan door omstandigheden ander gedrag gaan laten zien dan (dat door de omgeving gezien wordt als) wenselijk. Belangrijk om meteen helder te hebben: dat gedrag laat zich niet zomaar zien, het uit zich met reden en oorzaak. Als volwassenen hebben we de verantwoordelijkheid om dit gedrag (met het kind) te onderzoeken, te duiden en te begeleiden.
Ook school, zorg en hulpinstanties hebben, of kunnen hierin een rol vervullen. Vraag hier altijd naar en bespreek de mogelijkheden. Uiteraard kan dit in samenwerking met LEEFlief.
Neem contact op (button)
Wanneer kan LEEFlief iets betekenen voor jullie als ouders en voor jullie kind(eren)?
Rouw is veel meer dan alleen het afscheid nemen bij een overlijden. Rouw gaat gepaard met afscheid en verlies. Het kan in veel verschillende contexten en zich in situaties voordoen. Leidend om te bepalen of je kind (of jullie samen) in een rouwproces zitten, is om het gedrag van je kind goed te observeren en op te volgen. Als er veranderingen merkbaar zijn, die fysiek of mentaal niet direct gerelateerd zijn aan een concreet voorval, kunnen we dit samen in een gesprek onderzoeken. Zo kan pestgedrag, verlies van (vriend)contacten, of het krijgen van een diagnose evengoed zorgen voor een periode van rouw. Alles wat ongewild verandert, heeft tijd nodig om weer eigen te worden.
Echtscheiding, verandering in een huiselijke situatie, een verhuizing. Het zijn allemaal voorbeelden waarin een kind zich heel alleen en onbegrepen kan voelen. Het verlies van een huisdier.
Afhankelijk van de ernst en de grootte, bekijken we de situatie en wordt er een op maat behandelplan opgesteld waarin we met soms enkele sessies al heel gericht werken aan de onderliggende pijn en het eventuele onbegrip.
Uiteraard, wanneer een kind te dealen heeft met een heel groot verlies, denk hierbij aan een ouder(s), zusje of broertje dat overlijdt. Of wellicht een ander dierbaar familielid, dan komt er meer bij kijken en spreken we ook van een ander proces.
En voor mij zelf als ouder?
Jij, jullie zijn eveneens heel belangrijk in het rouwproces van je kind. Niet alleen om je kind beter te begrijpen en te volgen, ook om jezelf te (her)vinden en te kunnen blijven reageren als een gezonde volwassene.
Afhankelijk, ook hier, van het type verlies, onderzoeken we wat er speelt en wat nodig is.
Wellicht heeft jouw kind een diagnose gekregen waar jij of jullie moeite mee hebben. Het niet begrijpen. Of juist heel goed en daarin verdriet of onmacht voelen. Hoe ga je daar mee om? Hoe mag jouw verdriet er zijn zonder dat je kind er last van heeft. Heel legitieme vragen waar je tegenaan loopt.
Scheiding ontwricht ook je gezin. Jij zelf begint aan een nieuw leven, zo ook je kinderen. Een duaal proces dat naast elkaar begeleid mag worden. Bij LEEFlief brengen we het verlies in beeld waardoor je zicht, en vaak ook begrip, krijgt op en voor de situatie.